Hoe na een dodelijk verkeersongeluk van een scholier langs de provinciaalse snelweg een volbloed, achttien karaats rouwceremonie te organiseren? Ook naturalisatieceremonies zijn relatief nieuw. Een plechtigheid ter bevestiging van een definitieve scheiding bedenken. Wat doe je met de trouwringen? Nieuwe tradities ontwerpen is een kunst. Je doet het meestal op basis van al langer bestaande gewoonten.

Functies van het ritueel: Rituelen zijn symboolhandelingen die orde in het leven scheppen. De vier elementen die binnen rituelen gecombineerd steeds terugkeren zijn regels, tradities, het theatrale en zingeving. Vele gewoonten zijn geritualiseerd en een ritueel is te beschouwen als een gewoonte 'plus'. De extra's van het ritueel ten opzichte van een gewoonte zijn de traditie, het theater en de zingeving. Meer.. (1a Functies)

Rituelen ontwerpen: Het gaat om een handeling met de impliciete afspraak het zo te doen. Er is een begin en een eind en het geheel moet zin hebben. Hoed je voor te veel toeters en bellen als je bijvoorbeeld een plechtigheid rond een baarmoederlijke vruchtdood moet bedenken. Meer.. (1b Ontwerpen)

Ritueelkritiek: Zoals er sport- en kunstcritici zijn, wil ik proberen ritueelcriticus te zijn. Dat je bijvoorbeeld een uitvaart tegen het licht houdt en serieus stilstaat bij de vraag of het geheel overtuigend was. Maar van welke veronderstellingen ga je uit? Nieuwe tradities als bermrouw vragen ook aandacht en de bedoeling van ritueelkritiek is opbouwend commentaar leveren. Ritueelkritiek blijkt vanwege de criteria een gevoelig onderwerp. Meer.. (1c Kritiek)

In dit hoofdstuk ligt de nadruk op de toepassing van geweld via geritualiseerde handelingen. Denk aan eer-gerelateerd geweld. Maar ook de uitvoering van de doodstraf valt eronder. Eerste reactie is dergelijke gewelddadige gewoonten wettelijk te verbieden. Alternatief is proberen het ritueel te 'verdunnen' en om te buigen om er uiteindelijk iets aanvaardbaars van te maken. Aan de orde komen macht en rituelen, inculturatie en het belang van symbolen bij ombuigingen. De casus is vrouwenbesnijdenis en eerwraak.

Macht: Als je eenmaal oog hebt voor bijvoorbeeld gender, blijken vele gewoonten en rituelen machtsverhoudingen te legitimeren. Zo nemen de leden van een kaste in India houdingen, meningen en overtuigingen aan en de verhoudingen binnen de kaste en tussen kasten lijken 'alsof eeuwen geleden afgesproken'. Meer.. (2a Macht)

Ritueel geweld: Extreem geweld van voeger kunnen we ons nauwelijks voorstellen. Brandstapels, vierendelen, radbraken en de wurgpaal. Ondanks het proces van civilisatie bestaat er nog steeds veel geweld. Ik vraag aandacht voor klein geweld zoals geweld van hooligans of pesten op school. Huiselijk geweld bestaat op basis van een kluwen van problemen en kan gepaard gaan met veel fysiek en psychisch geweld. Mijn aandacht richt zich specifiek op de ingeslepen gewoontes en de patronen die bij dergelijke gewelddadige gewoonten horen. Meer.. (2b Geweld)

Vrouwenbesnijdenis en dodelijke eerwraak: Hoe ziet dit geweld eruit en hoe het geweld hanteerbaar te maken? Mijn pleidooi is op weg naar de totale verdwijning van een bizarre praktijk als vrouwenbesnijdenis te beginnen met de ombuiging in de richting van een symbolische handeling zonder ernstige lichamelijke gevolgen. Ik maak daarbij de vergelijking met het dodelijke duel van vroeger. Meer.. (2c Besnijdenis)

Wat concreet aan eerwraak te doen? De ultieme daad van moord met voorbedachten rade volgens Nederlandse maatstaven bestraffen zonder rekening te houden met culturele achtergronden. Voorbeeld stellen, signaal afgeven want de 'eer' van Nederland en het respect voor Nederlandse wetten staan op het spel. Vervolgens nadenken hoe om te gaan met niet-dodelijk eer-gerelateerd geweld. Mijn invalshoek is eerst de praktijk van de uitvoering van het dodelijke ritueel ombuigen en verdunnen tot symbolisch geweld (symbolische eerwraak). Ik ben voor een systeemaanpak. Later verdwijnt de symbolische eerwraak vanzelf, mede onder invloed van de onherroepelijke emancipatie van vrouwen. Meer.. (2d Eerwraak)

Kort bespreek ik enkele overgangsrituelen zoals geboorte, huwelijk en uitvaart om vervolgens wat langer bij liminaliteit stil te staan. Gevoelens van liminaliteit horen bij de tussenfase van een overgang. Je bent dan in limbo. Sommige overgangsrituelen doen decadent aan. Onder decadente gewoonten versta ik situaties waarbij door de zucht naar spektakel de geloofwaardigheid van de plechtigheid op het spel staat. Was dat het geval bij de uitvaart van Hazes? Ik sluit dit hoofdstuk af met Second Life en met avatars, die de tijd kunnen versnellen of vertragen. Voor rituelen in cyberspace vraag ik speciale aandacht. Meer.. (3a Overgangsrituelen)

Liminaliteit: In alle overgangsrituelen zit een metaforische grensovergang of limen, het Latijnse woord voor drempel. Bij een gewone verjaardag waarna je weer een jaar ouder bent is de grensovergang eenvoudige deurdrempel. Maar de grensovergang kan ook aanzienlijk zijn zoals van een zwangere die bevalt van een kind dat met ivf tot stand kwam. Of, en daar gaat het mij vooral om, de overgang binnen een rite de passage kan op een corridor of een gestrekt dal lijken. Een metaforische ruimte van een duistere tunnel waar sommige pubers, asielzoekers of gepensioneerden doorheen moeten zien te komen. In zo een langer durende tussenfase van liminaliteit ontstaan aparte rites de marge met sensaties van zwarte gaten, diepe verveling en - kenmerkend -  met 'omkeringen' van uitbarstingen van creativiteit. Meer.. (3b Liminaliteit)

Theater en kitsch: Bij vele ceremonies spelen visuele media een rol. Hoe wil je dat je over komt? Soms staan theatrale gebaren zo nadrukkelijk op de voorgrond dat de geloofwaardigheid onder druk komt te staan. Rituelen hebben vaak iets van spel en theater. Huizinga met Homo ludens wees er al op. Het element van spel is belangrijk maar moet wel gedoseerd zijn. Meer.. (3c Theater) Ik waarschuw voor overdrijving en voor uitingen van slechte smaak. Het onderscheid tussen goede en slechte smaak is van belang voor mijn vraag of van verkitsching van sommige ceremonieën in de publieke rituelen sprake is. Meer.. (3d Overdrijving)

Rituelen op Internet: De onbegrensdheid in tijd en ruimte van cyberspace vereist structuur en de overvloed aan digitale informatie vraagt ordening. De ontwikkeling van patronen, systemen en geritualiseerde goede gewoontes binnen virtuele gemeenschappen blijken - heel opvallend - vanzelf te ontstaan. Ooit een digitaal condoleance register of een digitale geloofsgemeenschap bezocht? Een slechte gewoonte op Internet is hate mail. Ook dat blijkt een geritualiseerde handeling waaraan je als ontvanger niet te veel waarde moet hechten. Meer.. (3e Internet)

Zijn er mensen die gevoel voor goede gewoonten hebben? Wat maakt dat sommige mensen beter zijn in begroeten en afscheid nemen dan anderen? Kan iemand een ritueel instinct voor het aanbieden van een cadeau hebben? Hoe zit dat en delen zij iets met liefhebbers van spel en sport? Ik denk dat rituele gevoeligheid te maken heeft met gevoel voor faken, voor toneelspelen.

Meer.. (4b Instinct)

Rituelen bij dieren: De vraag of er een aanleg of instinct voor rituelen bestaat, brengt mij bij het fascinerende onderwerp van geritualiseerde handelingen bij dieren. Zoals ravottende honden die gestileerde houdingen van de aanval aannemen en net niet in elkaars oren doorbijten. Het hondje dat fake bijt. Poesjes spelen met een klosje en blazen opeens naar elkaar.