Sinds 2005 doe ik onderzoek naar gewoonten en rituelen. De dagelijkse rituelen boeien mij meer dan bijvoorbeeld kerkelijke rituelen en bermrouw vind ik interessanter dan een initiatie op een eiland verweg.

Mijn vier richtinggevende onderzoeksvragen zijn:

1: Een nieuw ritueel bedenken; hoe doe je dat? Bijvoorbeeld een scheidingsplechtigheid.

2: Wat aan ritueel geweld te doen? Bijvoorbeeld eer-gerelateerd geweld.

3: Waarom zijn rituelen soms overdreven? Bijvoorbeeld in de uitvaart.

4: Bestaat er zoiets als een ritueel instinct?

Dagelijks je tanden poetsen of iedere week de vuilnis buiten zetten, we hebben allemaal onze routines, onze 'gewone' gewoonten. Mij gaat het om gewoontes die een extra betekenis hebben gekregen. Iemand kan absoluut niet zonder ochtendsigaret en anderen maken hun traditionele avondwandeling ook als het regent. Aan een lantarenpaal hangt een bos rozen. Daarover wil ik nadenken. Rituelen zijn voor mij symboolhandelingen die structuur, orde of een patroon bieden en daarbij spelen tradities, regels, theater en zingeving wisselende rollen. Ik richt mij vooral op geritualiseerde gewoonten in huis en op straat, minder op godsdienstige rites of exotische rituelen in verre binnenlanden.

Ik probeer op een persoonlijks wijze zo zorgvuldig mogelijk overkoepelende kenmerken van het fenomeen ritueel te beschrijven. Hoe komen rituele praktijken qua vorm, inhoud en functie overeen? Daartoe verricht ik onderzoek binnen verschillende domeinen (op het werk, thuis, in de sport, binnen religies etc.). En vanwege het veranderingsproces ga ik van sommige praktijken terug in de ontwikkelingsgeschiedenis zoals Elias dat deed voor eetgewoonten en Appiah dat onlangs deed voor het duel. Alles bijeen houd ik een krachtig pleidooi voor de ontwikkeling van goede gewoonten.

Behalve het huwelijk kan ook een echtscheiding ceremonieel plaatsvinden. In hoofdstuk 1 Nieuwe tradities komt de vraag aan de orde hoe zoiets te doen. Bij de constructie van nieuwe gewoonten zijn de kernelementen van bestaande rituelen van belang. Om de uitvoering van oude en nieuwe rituelen te verbeteren, geef ik een aanzet tot ritueelkritiek.

In hoofdstuk 2 Gewelddadige gewoonten bespreek ik verminkende vrouwenbesnijdenis en dodelijke eerwraak. Deze rituelen hebben met macht en identiteit te maken. Onder invloed van het mengen van culturen verschuift de betekenis van een gewoonte en blijken rituele praktijken te veranderen. Mijn vraag is of ritueel geweld omgebogen zou kunnen worden in de richting van een symbolische handeling zonder ernstige lichamelijke schade te veroorzaken.

Hoofdstuk 3 Overgangsrituelen gaat over geboorte, huwelijk en overlijden. Een kernbegrip daarbij is de overgang van grenzen. De media maken van sommige uitvaarten een spektakel waarbij het theater het spirituele element verdringt. Draagt Internet daartoe bij?

Het voor mij meest uitdagende hoofdstuk 4: Gevoel voor goede gewoonten staat stil bij de vraag of er een ritueel instinct bestaat. Rituelen bij dieren komen aan de orde en ritualistische kenmerken van kunst, spel en sport passeren de revue.

Dan volgen vier bijlagen:

Spiritualiteit en religie: Voorlopig plaats ik het sacrale, transcendente, metafysische, bovennatuurlijke, bovenzinnelijke, religieuze, zingevende en spirituele onder één koepel. Meer.. (I Spiritualiteit)

Tekens, symbolen en gebaren: Eerst bespreek ik tekens en daarna symbolen. Vocale gebaren zoals 'Laat ons bidden' of 'Ik open de vergadering' krijgen aparte aandacht. Meer.. (II Tekens)

Rituelen op drie niveaus: een gebruikelijke indeling van rituelen is die op basis van godsdienstige, politieke, alledaagse, cyclische en lichamelijke rituelen. Een indeling op basis van macro-, meso- en microniveau nodigt meer uit om over na te denken. Meer.. (III Niveaus)

Methode van onderzoek: vanuit welke vooronderstellingen bestudeer ik rituelen? Meer.. (IV Methode).