Wat aan eerwraak te doen? 8-11














Naar mijn inzicht ultieme daad van moord met voorbedachten rade gewoon volgens Nederlandse maatstaven bestraffen zonder rekening te houden met culturele achtergronden. Voorbeeld stellen, signaal afgeven want de 'eer' van Nederland en het respect voor Nederlandse wetten staan op het spel.

Vervolgens nadenken hoe om te gaan met niet-dodelijk eer-gerelateerd geweld? Mijn invalshoek is eerst dodelijk geweld voorkomen door cultuurgevoelige strategieën te ontwikkelen. De praktijk van de uitvoering van het dodelijke ritueel ombuigen en verdunnen tot symbolisch geweld (symbolische eerwraak). Later verdwijnt de symbolische eerwraak vanzelf, mede onder invloed van de onherroepelijke emancipatie van vrouwen. Daarbij in de praktijk denken aan het volgende.

A: Terminologie. Huiselijk in plaats van eer-gerelateerd geweld. Het gebruik van woorden als eerwraak of eer-gerelateerd geweld is in de richting van familie, omgeving en/of slachtoffer van huiselijk geweld beschuldigend, beledigend, stigmatiserend en verdachtmakend. Huiselijk geweld verschilt van eer-gerelateerd geweld. Huiselijk geweld omvat huisgenoten, is vaak al jaren aan de gang, de familie bemoeit zich er niet mee. Eer-gerelateerd geweld betreft ook ooms en tantes, ontstaat vrij opeens, motief van wraak ligt binnen de familie en de potentiële moordenaar is niet bekend. Ik denk dat het verschil tussen huiselijk geweld en eer-gerelateerd geweld in de Nederlandse praktijk gradueel is. Eer-, partner-, huiselijk-, incest-, privé-, gezin-, of beter gender-gerelateerd geweld? Gender-based in plaats van domestic violence. Met gender-gerelateerde aanpak meer nadruk op empowerment, weerbaar maken, minder gericht op eer en seks, minder stigmatiserend, nadruk op gelijkwaardigheid. Gender geweld in plaats van huiselijk geweld is breder van karakter (thuis, school, werk, straat, sport etc. en hetero / homo, ouder / kind en jong / oud). Voorlopig kies ik vóór de overkoepelende term huiselijk geweld en tegen eer-gerelateerd geweld en gender geweld.

B: Eer en schaamte. Schaamte (= besef van niet gelijkwaardig te worden gezien, als tegenpool van eer) is taboe, valt niet over te praten en moet je ook niet willen. Beledigen is voor individualistische Nederlanders minder een probleem. Vandaar uitdrukkingen als: schelden doet geen pijn. Beledigen en schelden in een eercultuur is al snel een groepsoordeel, je scheldt namens de familie, er vervolgens niets aan doen is over je heen laten lopen, niet reageren is een gedrag om je voor te schamen. Vergelijk het gezichtsverlies, verlies aan respect, schaamte van de moeder die tegenover de buitenwereld een lastig schreeuwend kind niet tot de orde kan krijgen, de eerwraak in Friesland vroeger, de zelfmoord onder ongehuwd zwangere, de wettelijke scheiding waarbij de vrouw 'overspel erkent' om daarmee gezichtsverlies van de man te voorkomen. In plaats van schaamte dat hij haar niet onder de duim had, ontstaat het beeld naar buiten dat hij haar verstoot. De kopstoot van Zidane. Bagatelliseer de gevoelens van respectverlies en schaamte niet.

C: Rol van moeder, oma etc. Opgeleide vrouwen en aanstaande moeders zijn essentieel om jongens bij te brengen dat zij zich niet hoeven op te stellen als beschermers van vrouwen. Jongens gaan vreemd en letten ondertussen op dat hun zusjes maagd blijven. Empowerment van migranten vrouwen via onderwijs, huiskamerbijeenkomsten en veel meer gebruik maken van e-learning en chatten.

D: Aan eer gerelateerd geweld afdekken. Aan eer gerelateerd geweld en dreigende schande en opkomende schaamte primair oplossen door geheimhouding, wegpoetsen, onder vloerkleed schuiven, afdekken. Ouders willen soms huwelijk regelen, zoals ook koningshuizen, adellijke en rijke boerenfamilies dat deden. Geheime onderduikadressen, safe houses, veiligheidshuizen, Blijf-van-mijn-Lijf huizen ed zijn vluchtadressen en vervolgens kunnen de bedreigde vrouwen geen kant op. Probleem is ook dat deze opvanghuizen door de pater familias wordt beschouwd als huizen van verderf, van bandeloze meiden, lichte zeden. Opvang stimuleert wraakgevoelens. Ik leg nadruk op gezamenlijke patroonherkenning binnen huiselijk geweld. Als hulpverlener direct structuur bieden met duidelijke afspraken en regels zowel in de richting van slachtoffer als dader. Leg nadruk op praktijken rond geweld en conflicten, minder op specifieke situaties en oplossingen van geweldsconflicten. Veel meer doen aan zelfanalyses van conflicten met hulp van huiswerkopdrachten, video's en rollenspelen de diverse functies van het conflict, de gelaagdheid en de relaties tussen die lagen (etnisch, religieus, sociaaleconomisch, gender), het dynamische karakter van conflicten door dader en slachtoffer zelf laten ontdekken. En 'er zijn', open minded, niet ver/beoordelend, communicatie staat centraal en niet de cultuur. Zoals Gerda de Groot cs (2008) dat noemt van buiten naar binnen: eerst behoefte dan de vraag, collectief van de familie en dan het individuele, eerst aandacht voor gedrag en later pas gevoelens ter tafel brengen, eerst globaal naar geheel kijken en later naar de details, eerst algemeen en later specifiek.

E: Conflictsituatie hanteerbaar maken via coöperatieve strategie (vaak heeft de dochter in de familie al geleerd met de flow, met opgelegde patronen mee te bewegen, met wat verwacht werd) en via tijdelijke terugtrek strategie (time out nemen). Fantasie, 'alsof' en visualisatie stimuleren, her- en zelfprogrammering tot stand brengen. Daarbij het probleem (re)framen, met opzet ambigu maken, niet tot op de bodem uitspitten. In bescheiden mate er een contextueel probleem van maken. Huiselijk geweld is voor mij meer een algemeen probleem en niet primair een gender, sociaaleconomisch, etnisch, kwestie van alcohol en drugs, als iets escalerend, als iets dat je moet aanvaarden of altijd moet willen oplossen, vanuit slachtoffer / zondebok of vanuit de dader moet benaderen. Cultuurgevoelig, taboegevoelig, vertrouwelijk werken (dus oppassen wie er tolkt), stimuleer digitale lotgenoten, chatten over ervaringen van potentiële slachtoffers en daders, anonieme informatie via website bieden (hallokezban.nl). De invoeging van twee minuten wachten, time out, de trucs die zorgen voor patroondoorbreking, de rol van ironie en humor. Vergelijk op rituelen gebaseerde gezinstherapie, PTSS behandeling. PTSS na incest, geweld etc. vraagt om omgangsregelingen. Kortom, vrouw en kinderen in eigen huis laten, man eventueel tijdelijk toegang tot huis ontnemen en meervoudige systeemtherapie gebaseerd op patroonherkenning toepassen. Mogelijk leidt dit alles tot vergeven en verzoenen.