Huiselijk geweld 8-11









Veel huiselijk geweld is ondanks de ernst ervan alledaags, platvloers, afgezaagd, doorsnee, routine. Huiselijk geweld wordt extra gewelddadig als er binnen de herhalingen iets onvoorspelbaars gebeurt (de eerste keer dreigen met weglopen, de eerste keer dat er iets breekt, onverwacht de kinderen erbij betrekken). Zelfde momenten van escalaties komen in doorsnee martelpraktijken voor: de klop op de celdeur, onverwacht aardige ondervrager, de schijnexecutie, op laatst moment uitstel uitvoering van de doodstraf. Omgekeerd kunnen gevangenen hun macht tonen door de herhalingen binnen het systeem groots te doorbreken door met gepoetste schoenen op weg naar het schavot een regenplas te ontwijken, weigeren de executie-kap op te zetten (Sadam Hoessein) of voor het vuurpeloton een lied te zingen. Ook binnen geritualiseerd huiselijk geweld zit altijd de mogelijkheid van rolomkering. De kunst is binnen de herhalingen het moment van relatieve vrijheid te zoeken. Want - en dat is de crux - herhalen is ook opnieuw onderhandelen, herformuleren, herbezinnen, herschikken. Hoe kleinschalig soms ook, herhalen is repeteren, reconstrueren, reproduceren en vaak, bijna ongemerkt reframen en recreëren.

Vrouwen op het Pietersplein slikken de pil en de paus weet dat deze vrouwen weten dat hij, de paus dat weet. De ongewenste intimiteiten binnen kloosters en gevangenissen. Het zijn gewoontes waarbij de deelnemers steeds 'hetzelfde liedje' zingen. Zij zingen uitwendig mee maar inwendig, dát is een ander verhaal. De zogenoemde fluisteraars in communistische landen deden met het politieke spel mee maar binnen hun eigen kleine groep bleven zij op één dissidente lijn. Communisme faken en binnen de repressie daar zelfs kracht uit putten. Naar mijn inzicht te vergelijken met dissociaties tijdens verkrachting en incest. Na afloop vertelt het slachtoffer 'Ik werd geslagen' in plaats van 'hij sloeg mij'. Conflicten zijn situaties waarbij verschillen van inzicht centraal staan. Langdurige conflicten ontstaan door de combinatie van schaarste en macht (ik wil seks, geld, grondstoffen), door andere normen en waarden, goed / kwaad (ik ben beter, beschaafder) en door verschil in omschrijving wat waar is (valse beschuldigingen, cognities die uiteenlopen). Herhaalde conflicten krijgen de patronen van een gedeeld meesterschap (van dader / voorganger en slachtoffer / deelnemer). Net als de man neemt de vrouw een lappendeken mee van haar geschiedenis / identiteit, instemming / medeplichtigheid, weerstand / verzet. Het inslijten van de groeven of de ritualisering van huiselijke (on)macht is géén eenzijdig proces vanuit de dader. Een meer rituologische analyse van deze Duivelse spiralen, zoals de titel van een boek over dit onderwerp luidt, is dringend gewenst. Want binnen zich herhalende situaties kan, al of niet door externe hulp een proces op gang komen waarmee het verschil van inzicht zich oplost, handelbaar wordt of, verdampt.

Ook huiselijk geluk kent rituelen. In rituologisch opzicht is bijvoorbeeld de huiselijke maaltijd 1) een kleine eenheid / community waarbinnen het voedsel gedeeld wordt, 2) een dagelijkse bevestiging van tradities (rangschikking aan tafel, moeder schept op), 3) een werkelijkheid scheppen (gelukkige familie die behalve vanwege de honger, ook eet vanwege de trek en de gezelligheid) en 4) de huiselijke maaltijd zit vol symbolische handelingen (gebed, vader snijdt het vlees). En de maaltijd in aanwezigheid van een gast biedt de gelegenheid 5) te tonen hoe ons huiselijk geluk en de resultaten van onze opvoeding er uit zien (je gedragen). Of het nu om geluk of om ongeluk binnen de muren gaat, ook in de praktijk binnenshuis van drama, wanorde, chaos, conflictsituaties met haat, woede en repressie ontstaat er een zekere orde, een patroon van gedragingen van macht en onmacht. Herhaald drama gaat over in performance. De rouwe werkelijkheid evolueert naar een opvoering met zelfgekozen regels en rollen . De spiraal, de symmetrische escalatie, het tegen elkaar opbieden, de rituele dans kan behalve liefde ook geweld doen oplaaien. Conflicten aan tafel met de bekende symboolhandelingen en theatrale gebaren als demonstratief van tafel op staan, het boord wegschuiven, met de vuist op tafel slaan, de verwensing, de blik en het zwijgend verder eten. Partijen zitten in een 'eenheid' en proberen de rouwe werkelijkheid en de wanorde in te binden, temmen, kanaliseren, domesticeren en eventueel te bezweren. Er ontstaan voorspelbare 'medeplichtige' gedragingen van moeder en kinderen waardoor de zich herhalende situatie van de dronken vader hanteerbaar blijft. En omgekeerd. Huiselijke ruzie met terugkerende spiraal van verbaal en fysiek geweld is van twee kanten steeds weer onderhandelen, bespreken, handelen, herformuleren, herbezinnen, herschikken. Hidden Violence, Silent Rape. Het geweld nestelt zich in huiselijke patronen, gewoontes, in geritualiseerde handelingen. Het fysieke geweld noch de blauwe plekken of de kluwen van problemen maar - en dát is mijn stelling - de ingeslepen gewoontes, de patronen horende bij slechte en bij minder slechte, relatief goede, stabiele, rustige tijden bieden mogelijkheden voor bevrijding. De ingeslepen patronen zijn voor mij aangrijpingspunten voor interventie.