Slechte en gewelddadige gewoonten 1-12











Iemand legt zijn vieze schoenen op de treinbank. Net als wildplassen, er valt mee te leven. Pestkoppen op het schoolplein, grijp ze in hun kraag! Voetbalhooligans die gewelddadig bezig zijn, vraagt een andere benadering. En ritueel geweld, hoe pakken we dat aan?

Tafelmanieren: wij mochten onze aardappelen niet prakken en als oma logeerde, lieten wij onze beste kant zien. Eén keer deden we wedstrijd in boeren laten. Vloeken daarentegen was absoluut verboden. Nog zie ik mijn broertje in een stuk zeep moeten bijten. Goede gewoonten neem je over, leer je aan en houden stand. Vooral als ervoor een traditie is ontstaan en je het spel hebt leren spelen. De etiquette aan tafel, de codes rond de begroeting of de wijze waarop je met een gebaar een dame voor laat gaan, het zijn symboolhandelingen waarmee mensen elkaar iets zeggen. 'Zeg het met bloemen'.

Goede gewoonten zijn vaak geritualiseerd en hebben soms iets ceremonieels. Dat geldt ook voor slechte en voor gewelddadige gewoonten. Neem de Hitlergroet of denk terug aan de periode van het dodelijke duel. Het ceremoniële duel werd eind negentiende eeuw in Europa steeds minder populair en is uiteindelijk afgeschaft. Heel opvallend maar fysiek verminkende rituelen blijken langzaam af te leren. Na WO-II kwam aan de eeuwenoude Chinese traditie van het inbinden van voeten een einde. Schedelvervorming, lipvergrotingen en halsverlengingen zijn in Afrika verdwenen, allemaal voorbeelden van het niet meer overnemen of aanleren van bestaande tradities. Het geweld van vroeger in Europa kunnen we ons nauwelijks voorstellen. De lust van het doden, het opzettelijk verminken van de tegenstander, brandstapels, vierendelen, radbraken en het gebruik van de wurgpaal. Ook de evolutie van de doodstraf laat zien dat 'superslechte' gewoonten veranderbaar zijn. De ceremonie van de doodstraf aan galg, tegen de muur of op het schavot evolueerde naar de elektrische stoel of - modern en geciviliseerd - naar de letale injectie. Over de uiteindelijke wereldwijde afschaffing van de doodstraf ben ik optimistisch.

Ritueel geweld ontstaat op basis van macht en vaak mede op basis van gender. Mijn invalshoek is niet hoe dit geweld uit te roeien of hoe dit geweld te voorkomen. Mijn vraag is hoe geritualiseerd geweld hanteerbaar te maken. Het proces van civilisatie van ritueel geweld - het duel, de doodstraf, de lichamelijke verminking van vrouwen - toont hoe zelfs superslechte gewoonten en sociaal-culturele tradities van binnen uit zich ombuigen, zich verdunnen en uiteindelijk fysiek verdampen. Het van bovenaf wettelijk verbieden en bestrijden van ritueel geweld lijkt me slechts het sluitstuk van dit civilisatieproces.